Zanimljivosti

Kako je Pazova dobila naziv ..

“Sam naziv Pazova je najverovatnije izveden iz reči pazuh, jer su tako Sloveni nazivali rimsku vojnu graničarsku visoravan između dve velike reke – Dunava i Save. Pazova se pominje još krajem 15. veka. Osnovno etničko jezgro na teritoriji opštine je formirano doseljavanjem Srba u današnju Vojvodinu pod vođstvom Arsenija Čarnojevića krajem 17. veka (1690). Kao naseljeno mesto pominje se 1716. godine. Tokom 17. i 18. veka je dolazilo do migracija stanovništva koje su organizovali Marija Terezija i njen sin Josip 2. kako bi ojačali granicu Vojne krajine. Od formiranja Hrvatsko-slavonske vojne granice 1750. godine Pazova je postala graničarsko mesto, vojničko-zemljoradničko naselje i kapetan vojske se starao o ekonomskom razvoju mesta i obrazovanju. Tako su Staru Pazovu u 18. veku nastanili radni ljudi koji su u pustaru Pazova došli da čuvaju granicu Ugarske od turskih upada, da krče močvarno zemljište, kopaju kanale i bunare i da ovde osnuju svoja gazdinstva. Srem, kao deo austrijske Vojne granice, je novim doseljenicima garantovao slobodu posedovanja imanja, školovanja na maternjem jeziku i slobodu veroispovesti. Prvobitno naselje je bilo u potesu ”Staro selo” između puta Surduk-Belegiš od mesta udaljeno oko 2 km. Jedino po predanjima se zna da su starosedeoci napustili naselje u periodu od 1760.-1770.godine zbog visokih voda i u potrazi za višim terenom smestili su se na mestu istočno od pravoslavne crkve (Srpski kraj). Ubrzo po preseljenju starosedeocima se doseljavanjem pridružuju Srbi iz Like. Krajem 18. veka, tačnije 1770.godine na ovo područje se doseljavaju Slovaci. Sadašnji naziv Stara Pazova datira od 1792. godine. Prethodne godine su doseljeni Nemci koji su dobili zemlju južno od Pazove i to mesto nazvali Nova Pazova. Svoje mesto su tako nazvali u znak zahvalnosti meštanima Pazove kod kojih su prezimili, po dolasku, i koji su im pomagali pri gradnji kuća. U Staru Pazovu su takođe došli pravoslavni Rumuni i kalvinistički Mađari koji su se vremenom asimilirali.Srbi i Slovaci su kuće gradili od naboja u panonskom tipu, postavljene uzdužno na placevima. Lokalna vlast je organizovala ušorenu izgradnju mesta. Kuće su građene na jednostavan način, sa dva do tri odeljenja, niske, sa malim prozorima i pokrivene trskom. Tek od sredine 19. veka a naročito početkom 20. veka kuće se grade od cigala a krov od crepa pa je u St. Pazovi tad bilo čak pet ciglana. I spolja i iznutra kuće su bile malterisane blatom od žute zemlje i krečene belo, a kasnije i molovane. Pod je bio dobro nabijena zemlja, pa se jednom nedeljno mazalo tečnom glinom, da bi kasnije bilo više patosa od dasaka.Najčešće su zidali kuće na ”lakat” uzdignute na temelje sa izolacijom i sa više prozora. Voda se pila iz kopanih bunara iz kojih se snabdevala čitava okolina, da bi kasnije u svakom dvorištu bio bunar.Tek 1934. godine Stara Pazova je počela da se snabdeva vodom iz arterskih bunara sa većih dubina. Glavne,široke ulice, tek krajem 19. veka su dobile tursku kaldrmu – makadam a po letnjim putevima oblaci prašine su se dizali za zaprežnim kolima. Samo su bogate porodice između dva rata dvorišta popločavali (patosali) ciglom.Posle iskopa kanala Mali Begej 1889. – 1891. godine došlo je do poboljšanja u ratarstvu. Gajilo se žito i sve se obavljalo ručno, i sejanje i košenje. Žito se mlatilo ručno a tek početkom 20. veka se koriste vršalice. Parne vršaće mašine su bile veliki napredak u poljoprivredi. Do drugog svetskog rata se gajila i konoplja i u Staroj Pazovi je bilo pet uljara. Od 1801.godine naređeno je uzgajanje dudova koji su sađeni u širokim ulicama čak u dva reda, pa su naši preci bili dobri odgajivači svilene bube i čuvene rakije dudinjare. Razvojem poljoprivrede nastajali su prateći zanati: ćurčije, kolari, kovači, sarači, opančari, šeširdžije.J oš od 19. veka čuvena je Pazovačka pijaca, a naročito stočna i žitna. Na početku 20. veka od industrijskih objekata bile su ciglane, a od 1936. godine fabrika za proizvodnju leda i sode zvana Ledara.Od značajnijih građevina u Staroj Pazovi, koje i danas obeležavaju mesto iz 1905. godine su zgrada hotela i banke koje je podigao Nikola Petrović, jedan od najbogatijih velikoposednika u ovom delu Srema. Građenje sadašnje pravoslavne crkve započeto je 1827.godine nedaleko od prve crkve o kojoj nema sačuvanih podataka. Crkva je posvećena Sv. proroku Iliji pa se 2.avgusta okuplja narod iz okolnih mesta. Kapela je po predanju sa početka 19. veka a obnovljena je 1891. godine. Simeon Aranicki je kao paroh od 1896. godine u Staroj Pazovi prikupljao podatke o nastajanju mesta i napisao knjigu ”Pravoslavna srpska parohija u Staroj Pazovi krajem 1911. godine”. Zgrada slovačke evangelističke crkve potiče iz 1788.godine a građena je na mestu porušene prvobitne crkve. Sveštenik Vladimir Hurban još od 1874.godine je vodio borbu za osamostaljenje slovačke evangelističke crkve u Hrvatskoj i Slavoniji od Mađarske. Crkvena zgrada (fara) i crkvena škola počete su 1894. godine. Od 1914.godine, po očevoj smrti, sveštenik je Vladimir Hurban Vladimirov, jedna od najčuvenijih ličnosti Stare Pazove. Po pisanim tragovima u Staroj Pazovi je postojala srpska narodna osnovna škola od 1730.godine a Slovačka narodna osnovna škola se pominje 1774.godine a postojala je i nemačka tzv. trivijalna škola. Ovde su osnovane zanatske škole, poljoprivredne zadruge, banke, domovi zdravlja, javna kupališta i biblioteke, ali i organizovani razni kursevi. Nešto kasnije je bio osnovan i vojni garnizon i okružni sud. Pazovačka čitaonica je osnovana 12. jula 1878.Zahvaljujući činjenici da je bila međunarodni železnički čvor, Stara Pazova je već 1883. godine postala varoš, a time i trgovačko jezgro Srbije i Ugarske. Napredne ideje njenih građana su svrstali Staru Pazovu među one evropske gradove koji su među prvima uveli električnu struju. Od 1895. godine iz parnog mlina Stara Pazova se snabdevala električnom strujom za osvetljenje. Formirali su se ovde jaki cehovi, banke, škole i ustanove kulture. Već 1881. godine ovde je gostovala grupa glumaca iz Srpskog narodnog pozorišta. Duh nacionalne i kulturne uzajamnosti Srba i Slovaka je vremenom jačao. Priređivale su se zajedničke pozorišne predstave, koncerti i čitalački susreti. Kasnije je bila organizovana prva slovačka zabava 28. januara 1902. Uskoro je Slovačka javna čitaonica počela da organizuje pozorišne zabave svake godine. Zatim je 1923. godine nastala ideja o izgradnji narodnog doma kao središta jugoslovenskih Slovaka i Čeha, te je 1928. godine u Staroj Pazovi izgrađen prvi Slovački narodni dom kao objekat i kao ustanova Slovaka u dijaspori. Mogao je da primi neverovatan broj gledalaca – 1300!Međutim, u miru tako povoljan, upravo položaj se ovom mestu svetio u ratno vreme. U prilog tome svedoči činjenica da je jedan od frontova Prvog svetskog rata 1914. godine sezao čak do staropazovačkog atara i da se tokom Drugog svetskog rata između nemačkih folksdojčerskih sela Nova Pazova i Inđija i partizanskih sela Vojka, Belegiš i Suduk, nalazila jaka odbrambena linija nemačkog generalštaba. Po završetku Drugog svetskog rata opštinsko mesto Stara Pazova je za koloniste iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske i sa Kosova bila jedna od najatraktivnijih lokacija. Za vreme nedavnog rata, od 1991. do 1999. takođe su ovde često spas, a zatim i egzistenciju, potražile brojne izbeglice iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Kosova. Mehanički priliv stanovništva je tada bio prevelik.
Na slici je isti arterski bunar početkom dvadesetog veka i ovih dana, ali više ne pijemo vodu iz njega, jer je već odavno presušio. Sada samo stoji kao spomenik davnim vremenima….Voda iz njega je bila divna, mogao si da je jedeš kako joj je bio ukus pun, malo je smrduckala na sumpor, ali nama to nije nikako smetalo..”

Restoran “Priča” Novi Banovci

Menzulana – Kuća sagrađena u osamnaestom veku kao tipična vojnograničarska zgrada: četvorougaona osnova, visok, strm krov, jednostavna fasada bez ukrasa, debeli zidovi, visoki ozidani dimnjaci. Krov je na četiri vode pokriven biber crepom. Ova zgrada je verovatno bila u sastavu Vojne kasarne koja je postojala u Novim Banovncima od 1730. godine i služila je kao poštanska stanica.
Rešenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica broj 201/73 od 30. 21. 1976. godine ova je lokacija proglašena za spomenik kulture.
U spomenik kulture uselila se Priča. I to ne bilo kakva, već Priča o ribljoj čorbi, za koju Slavko i Branka Savić, vlasnici “autorskih prava”, garantuju da će se dopasti njihovim gostima. I to, pre svega, zbog posve originalnog enterijera u kojem je svaki detalj nameštaja i dekora ili skinut s nekog tavana, ili izvučen iz bakinog ormana, ili “hand made by Slavko & prijatelji”, pa je za opis ovog neobičnog restorana najbliža istini formulacija: etno restoran u retro stilu. Kao i u svim sličnim pričama, u kojima je glavna ideja da prostor što više zadrži svoju autentičnost, i u ovoj je prisno i toplo, skromno i jednostavno ali lepo. I ovde se od gostiju naprosto očekuje da budu opušteni, kao kod kuće, i da ulaskom u Priču zaborave na vreme, za kojim časovnici u najstarijoj kući u Banovcima ionako odavno ne jure. Dok se gosti odomaćuju, hvataju muzičke signale s radia, model 1955, u debeloj hladovini, iza prozora sa uštirkanim bakinim firangama, počinju polako da osećaju mirise koji dopiru iz otvorene kuhinje, kao nagoveštaj uzbudljive gastronomske priče koju će umeti da isprati i neko vino “po meri”.

Restoran Priča

Betoven imao tajnu ljubav u Golubincima

Kada se Žanet d’Hontar, prva ljubav slavnog kompozitora Ludviga van Betovena, udala za gardijskog kapetana Karla fon Greta, kompozitor je pao u očajanje. Potpuni emotivi slom Betoven je doživeo zbog njenog preseljenja u dvorac Šlos u sremskom selu Golubinci, pošto je Žanet sa kapetanom Fon Gretom prešla da živi u austrougarsku karaulu na samoj granici tada moćnog Austrijskog carstva. Iz Beča u Golubince, i istim putem uzvratno, krenula je obimna tajna ljubavna prepiska slavnog kompozitora i njegove izgubljene ljubavi. Pisma se čuvaju u Betovenovom muzeju u Beču, a meštani ovog sremskog sela uz pomoć opštine i pokrajinskih vlasti planiraju da dvorac Šlos pretvore u muzejski prostor, u kome će se sem o ovoj epizodi iz istorije naći dokumenta i o drugim burnim događajima iz tog vremena. Betovenov muzej u Bonu čuva bogatu muzičku zaostavštinu, ali i pisane segmente iz privatnog života genijalnog kompozitora. Za žitelje Srema, nedavno obelodanjena dokumenta ljubavnog života Ludviga van Beotovena, otkrivaju njegovu strasnu ljubavnu vezu sa dvorskom damom iz prestonog Beča. Dvorac Šlos i prelepa Žanet bili su bez sumnje i inspiracija kompozitora za nastavanak mnogih genijalnih dela koja traju i izvode se širom sveta. Žanet i Betoven, kao vršnjaci, rođeni su 1770. godine. Rano su se “zagledali”. Kompozitor je Žanet opisao kao zanosnu plavušu sa anđeoskim glasom koji ga je “opčinjavao”. Prema podacima iz istorije, ljubav dvorskog muzičara i dame iz relativno visokog dvorskog društva žestoko je planula, ali nije dugo trajala. Žanet je za životnog saputnika izabrala plemića i oficira Fon Greta koji je bio sigurnija prilika, ličnost od većeg društvenog poštovanja i svakako materijalno odlično situiran. Mene danas od tebe rastaviše, to je prevelik bol za moje srce – pevala je Žanet, očigledno i sama teška srca prihvatajući rastanak, na uvo slavnom kompozitoru neposredno pošto će sa suprugom krenuti ka Sremu, gde je dobio premeštaj da čuva granice carstva. Mesto stanovanja kapetana i Žanet postao je tada raskošni dvorac Šlos. Ostavljeni Betoven tugu i čežnju pretakao je u muziku. Mnoge njegove kompozicije imaju “mirise” zanosa i čežnje zbog izgubljene ljubavi. Razdaljina između rastavljenih ljubavnika za to vreme bila je velika, ali u mislima su oboje bili sve vreme veoma blizu i zajedno. To najbolje potvrđuju mnoga tajna pisma, u kojima emocije nisu sakrivane. Samo odabrane i odane poštonoše prenosile su poštu od Golubinaca do Beča gde je Betoven radio kao dvorski kompozitor. Muzej genijalnog kompozitora čuva ovu prepisku, od koje je većina bez poptisa ali sa izdajnički prepoznatljivim rukopisom dve iskreno zaljubljene duše.Puno srce daje slabiji zvuk. Prazno odjekuje iz svih tonova. Oseća se, ipak, njegova žudnja i ah! Razume se njegova nema čežnja – napisao je Betoven u jednom od svojih pisama voljenoj Žanet potvrđujući da su nezagasla strasna ljubavna osećanja kasnije ugrađena u ogromni, genijalni, muzički opus. PUT DO DVORCA
POSLATO Betovenu, od Žanet, pismo sa detaljnim nacrtom puta do Golubinaca i izgledom dvorca Šlos, uverava kako je muzičar tajno, makar jednom, dolazio u Srem radi ljubavnog sastanka. Izvor Večernje novosti, B.Mijić

Dvorac Šlos

Ko je u stvari Aleksandar Berić pod čijim imenom će da plovi ovogodišnja REGATA ?

JUNAK APRILSKOG RATA
poručnik bojnog broda prve klase Aleksandar Berić
Aleksandar I. Berić rođen je 13. juna 1906. godine u Novom Bečeju. Sudbina mu je odredila da se nakon dugog niza godina provedenih na Jadranu, vojničkom službom primakne rodnom mestu i rekama Tisi i Dunavu, preko čijih čari se odlučio za mornarički poziv. Pomorsku vojnu akademiju je završio 28. juna 1928. godine u Dubrovniku i unapređen u čin poručnika korvete. U toku službe usavršio je torpedno-minersku specijalnosti, a završio je obaveštajni kurs i tečaj za bojne otrove.
Položio je vojničku zakletvu usmeno 10. oktobra 1934. godine. Tokom vojničke karijere odlikovan je Zlatnom medaljom za revnosnu službu 23. novembra 1932. godine i Medaljom za vojničke vrline 30. juna 1934. godine, dok su mu posthumno dodeljena dva priznanja: Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima IV stepena (jula 1942. godine) i Medalja časti (aprila 2002. godine).
Ponosito je stajao i ostao na palubi svog broda do poslednjeg trenutka, izvršio je časno komandantsku dužnost. Pozdravljajući ratnu zastavu otišao je u nezaborav, u besmrtne vode slave i sećanja na heroja otadžbine. Braneći oficirsku čast i položenu zakletvu ispisao je zlatnim slovima najsvetlije stranice u istoriji Rečne flotile i Kraljevske mornarice. U podvižničkoj borbi za slobodu otadžbine dao je svoj život i potvrdio nepisano pomoračko pravilo da komandant tone sa svojim brodom.
Telo Aleksandra Berića pronašli su dan nakon pogibije meštani sela Belegiš, 90 kilometara nizvodno od potonuća broda i sahranili ga na mesnom groblju, gde i danas počiva.

 Aleksandar Beric pbb I klase Kt Kr broda DRAVA
HEROJSTVO POSADE KRALjEVSKOG BRODA „DRAVA“
„Drava se ne predaje neprijatelju“, neprestano je emitovana poruka iz radio-kabine rečnog monitora „Drava“, po prijemu izdajničkog telegrama. Najveće herojstvo pripadnika Rečne flotile u odbrani otadžbine u Aprilskom ratu 1941. godine pokazala je posada Kraljevskog broda „Drava“, na čelu sa komandantom broda poručnikom bojnog broda prve klase Aleksandrom Berićem. Odlučni u borbi do poslednjeg ispunili su zavet da brod neće predati neprijatelju i ostali verni datoj zakletvi, ostavili su u nasleđe svetao primer časne i pravedne borbe za slobodu otadžbine. Rečni monitor „Drava“ je imao junačku posadu i prkoseći neprijatelju naneo mu osetne gubitke, sve do konačnog obračuna u zoru 12. aprila 1941. godine, kada je nakon polučasovne neravnopravne borbe protiv nemačkih aviona i pogibije većine članova posade, potonuo na 1287. plovnom kilometru reke Dunav.
Oko 7 časova 12. aprila 1941. godine nemački izviđački avion primetio prkosni jugoslovenski monitor koji je plovio pod mornaričkom ratnom zastavom, u stanju „pooštrene straže“. Nakon pola časa „Dravu“ je iz pravca severa napala eskadrila od dvanaest aviona tipa Junkers Ju-87 „štuka“. Na brodu je naređen signal „brod na borbu“, a ubrzo su avioni krenuli u napade zasipajući „Dravu“ mitraljeskim mecima i bombama.
Brod je na nalete „štuka“ odgovorio uraganskom vatrom, iako su po palubi kao kiša pljuštali avionski rafali i bačeno preko trideset avio-bombi. „Drava“ je vozila „cik-cak“, ali je na plovnom delu reke kod Čelareva Dunav bio veoma uzan, pa je manevrisanje brodom bilo otežano i manje uspešno. Snažna protivavionska vatra proredila je nalete aviona, ali pogibijom mnogih artiljeraca je bivala sve slabija. Od bombe koja je pogodila krmeni deo po levom boku došlo je do prodora vode u mašinski prostor, što je izazvalo prestanak rada motora i „Drava“ se nije mogla više kretati.
Trideset minuta je trajala agonija hrabrih ljudi i broda u neravnopravnoj borbi protiv eskadrile nemačkih štuka. Tačno u 8 časova 12. aprila 1941. godine ispisana je poslednja rečenica u brodskom dnevniku nakon čega je monitor „Drava“ potonuo na 1287. plovnom kilometru reke Dunav. Komandant Berić je postupio po nepisanom pomorskom pravilu „da kapetan tone sa svojim brodom“, ostao je na brodu do poslednjeg trenutka i zajedno sa njim otišao na dno reke, podelivši tako herojsku sudbinu broda i njegove junačke posade. Na brodu je uz komandanta poginulo 75 njegovih saboraca: članova posade i ukrcanih lica.
Dan nakon odsutnog boja lakše ranjeni preživeli sa monitora „Drava“ otišli su do mesta gde je potopljen njihov brod. Na 1287. plovnom kilometru, bliže desnoj obali reke Dunav, iz vode je virio jarbol na kome se još vijorila zastava jugoslovenske Kraljevske mornarice, mornarička ratna zastava Kraljevskog broda „Drava“.
Svojim hrabrim držanjem posada je učinila veliki podvig. Tešku sudbinu rečnog monitora „Drava“ preživelo je samo deset članova. U izjavi o preživljenoj golgoti svedočili su o herojstvu svoga komandanta: „Gledamo prema „Dravi“ i na njoj stoji komandant Berić, a naša se zastava vijori. Odlučio je da skonča sa svojim prkosnim brodom. Bio je veliki, plemenit, hrabar, strog ali pošten i častan čovek, komandant i ratnik.“