Najznačajnije istorijske ličnosti

Đorđe vitez Glumac

Đorđe vitez Glumac

ĐORĐE GLUMAC

Đorđe vitez Glumac (Georg Ritter von Glumac) rođen je 17. IV 1772.godine u Staroj Pazovi u Sremu, od oca Stojana i majke Cvete rođene Trkulja. Po izlasku iz više osnovne škole u Sremskoj Mitrovici 1. V 1788.godine počeo je da služi kod Petrovaradinskog graničnog puka kao kancelarijski praktikant. U tom svojstvu dodeljen je 1. VII 1788.godine Rumskoj armijskoj vojnoj bolnici gde je 1. I 1789. postao konačar. Po ukidanju ove bolnice 1. III 1791.godine došao je u 4. husarski puk barona Vecsey kao konačar a 1. X 1799.godine postao je računovođa kod Slavonskohrvatskog pograničnog husarskog puka. Po rasformiranju ovog puka dodeljen je 1. V 1802. godine 2. komisijskom puku nadvojvode Franca. Za ratnovojnog komisarskog oficira unapređen je 21. IX 1804.godine, 21. IX 1816. za ratnovojnog komesara, a 16. I 1829. godine za višeg ratnog komesara i referenta kod generalne komande u Transilvaniji. Zbog paralizovanja desne strane bio je prinuđen da se penzioniše 27. VI 1837.godine. Tom prilikom mu je njegovo carsko i kraljevsko apostolsko veličanstvo Ferdinand II za zasluge u raznim kategorijama i na osnovu 37 godina službovanja kod vojnoratnog komesariata, ostavio platu od 2000 forinti i dodeljen mu je mali krst Austrijskog carskog Leopoldovog ordena, a prema statutima blagoslovio ga proizvesti u riterski red austrijske države.

Istraživao i tekst napisao Milivoj Kovačević istraživač istorije Stare Pazove

Zabeleška iz matične knjige rođenih iz 1783.godine evangeličke crkve u Staroj Pazovi o rođenju Jana Blazija

Zabeleška iz matične knjige rođenih iz 1783.godine evangeličke crkve u Staroj Pazovi o rođenju Jana Blazija

JAN BLAZI

Jan Blazi rođen je u Staroj Pazovi 10.08.1783.godine, a bio je  sin seljaka – graničara Jana Blazija iz Stare Pazove.  Po završetku slovačke crkvene škole u Staroj Pazovi, nastavlja školovanje na gimnaziji , što je za to razdoblje bilo nešto izuzetno u našoj sredini , s obzirom na njegovo seljačko poreklo , jer u to vreme dalje školovanje su imali sinovi popova ili sitnih vlastelina, i pored toga bilo je finansijski zahtevno jer se studiralo u Slovačkoj – jer na tzv. Donjoj zemlji nisu postojale evangelističke gimanzije. Jan Blazi je pohađao poznatu gimnaziju u Banskoj Šćjavnici, ali gimnaziju završava bliže rodnoj grudi u Mađarskoj u Mezoberenjiju . Gimnazija u Mezoberenjiju je bila osnovana 1802 godine , i tu su predavali mnogi poznati pedagozi i stručnjaci tog vremena , od kojih je svakako najpoznatiji Ondrej Školka, koji je bio najzaslužniji za nastak ovog gimnazija, i ujedno je bio i predavačem i njegovim prvim rektorom. Kod ovog izuzetnog pedagoga dolazi na školovanje graničarski sin iz Stare Pazove Jan Blazi. Godine 1807.  Blazi uspešno završava gimnaziju u Mezoberenjiju, gde je bio poznat po svojoj marljivosti i izuzetnom talentu i intelektu. Godine 1808. dolazi u Bačku, u nemački Novi Vrbas, i postaje vaspitač sinova, cenjenog građanina i inspektora novovrbaske evangelističke crkve Slovaka Andreja Mokreho, kao i dva učenika iz susednog Feketića, koje je pripremao za studije na gimnaziji. Godine 1809. Blazi podučava već 15 učenika i tako u osnovi nastaje neka vrsta privatne škole. Bio je to težak posao za jednog vaspitača i učitelja. Jan Blazi je zamolio svog bivšeg profesora O. Školku, da mu pomogne u predavanjima u privatnoj školi. Kasnije im se pridružuju i drugi predavači, koji su predavali bez novčane nagrade- plate, koju je jedini dobijao Blazi i to u visini od 200 zlatnika godišnje. Pre odlaska Blazija u Kulpin (u septembru 1812. godine), školu je pohađalo 49 učenika i postepeno iz nje je izrasla niža evangelistička gimnazija 1822. godine bač-sremskog seniorata evangelističke a.v crkve. Zašto je Blazi napustio Novi Vrbas i prešao u Kulpin? Ne znamo, ali jedno je sigurno, škola u Kulpinu je dobila novog i izuzetno dobrog učitelja, ali njegovi pedagoški kvaliteti i iskustvo nisu mogli da se iskažu u punom svetlu u jednoj seoskoj školi. Njegova primanja su bila sledeća: u gotovini 70 zlatnika, 40 bratislavskih mera pšenice, rod od sa polovine sesije školske zemlje, 30 krajcara od sahrane, deo primanja od pričesti, koleda, ofera itd. Imao je konforan stan, učio je otprilike 50 učenika i to poznavanje slova, čitanje, pisanje, veronauku, etiku, i mnoge druge. Školska godina je trajala preko zime i bio je takođe i letom u Kulpinu- pomoćnik petrovačkog sveštenika Ondreja Sćehlu  sve do 1818. godine a posle njegove smrti i pomoćnik njegova sina Jana Sćehlu do 1821.godine kada Kulpin prestaje biti filija petrovačke crkve i dobija svog evangelističkog sveštenika i postaje samostalna crkvena opština.U to vreme Kulpin je uključen u jedan širi kontekst slovačkih i slavenskih narodnoprosvetiteljskih kulturnih pokreta, i to ne samo zahvaljujući svojoj inteligenciji, Jurajovi Rohonjovi i Janovi Blazimu, ali zaslugama plemićke porodice Stratimirović, kod koje su u Kulpinu kao vaspitači njihove dece boravili Jozef Škulteti, Pavel Jozef Šafarik, Mihal Godra. Ovako vredne posete sigurno su obogaćivale duh i intelekt graničarskog sina iz Stare Pazove. Ali sudbina mu nije bila naklonjena. Godina 1836. donela je mnogo tuge u našim krajevima. Velika epidemija kolere nije zaobišla ni Kulpin. U njenom smrtonosnom naletu, žrtva postaje i Blazi, koji umire 6. septembra 1836. godine, posle skoro četvrtvekovnog činstvovanja u Kulpinu. Tako je završen životni put malog graničarskog sina, koji se vinuo do zvezdanih visina.

Istraživao i tekst napisao profesor istorije Jaroslav Miklovic iz Stare Pazove

Evgenije Jovanović

Evgenije Jovanović episkop gornjokarlovački

EVGENIJE JOVANOVIĆ

Episkop gornjokarlovački Evgenije je rođen kao Jeftimije Jovanović 19.02.1802.godine u sremskom selu Golubinci od roditelja Gligorija i Angeline rođene Bošnjaković. Osnovnu školu započeo je u Golubincima, nastavio u nemačkoj školi u Starom Slankamenu, a gimnaziju i bogosloviju završio je sa odličnim uspehom u Sremskim Karlovcima. Postavljen je za učitelja u Sremskim Karlovcima a potom je prešao za profesora I i II latinske škole u Velikom Bečkereku (Zrenjanin). Napustio je službu, završio filozofiju (sedmi i osmi razred gimnazije), prava i postao advokatski pripravnik u Temišvaru a na peštanskom univerzitetu promovisan je za advokata (1828). Kao pravnik bio je u crkvenoj službi u Vršcu i Sremskim Karlovcima. Zamonašen je 1829.godine, primljen u status pridvornih monaha i postavljen za profesora Karlovačke bogoslovije. U činu jerođakona obavljao je dužnost sekretara mitropolita Stefana Stratimirovića. U čin prezvitera rukopoložen je 1833.godine i odlikovan dostojanstvom sinđela, a potom proizveden za protosinđela. Rakovačkim arhimandritom je postao 1834.godine, za administratora Gornjokarlovačke eparhije postavljen je 29. jula 1837., a za episkopa iste posvećen je 10. septembra 1839.godine. Učestvovao je u događajima u vreme Bune 1848.godine i bio jedan od predsednika na Majskoj skupštinu u Sremskim Karlovcima. Budući da je stekao sjajnu spremu i vladao mnogim jezicima, episkop Evgenije se sa uspehom bavio pravnom naukom i lingvistikom. Biografiju njegovih radova objavio je Dimitrije Ruvarac. Najveću pažnju posvetio je obrazovanju sveštenika i prosvećivanju pastve. Brinuo je da bogoslovija u Plaškom nastavi i unapredi svoj rad a često i sam u njoj predavao.Sedamnaest godina njegovog arhipastirstvovanja u Gornjokarlovačkoj eparhiji ostavilo je značajne tragove, a sedište ove eparhije 1848. godine preneo je iz Plaškog u Karlovac. Starao se i o sprskim narodnim školama. Pribavio je knjige iz Rusije i preduzeo korake da se one štampaju u Episkopiji. Održavao je kontakte sa sekretarom Matice srpske Teodorom Pavlovićem i sarađivao u njegovim glasilima Serbskom narodnom listu i Serbskim narodnim novinama. Napisao je Počeci crkvenog prava ( 1841) i Kanonično pravo grčke neunijatske crkve (1841) a poznata mu je rasprava o crkvenim sudovima u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Austriji (1841). U knjizi o srspkoj ortografiji (1836) pokazuje se kao pristalica slavenosrpskog jezika ali je većinu prepiske vodio uglavnom srpskim. U posebnoj raspravi reagovao je na Vukov prevod Novog zavjeta (1850) a u Beču je objavio Gramatiku crkvenoslovenskog jezika (1851). Bio je cenjen kao naučnik i Društvo srpske slovesnosti u Beogradu (preteča Srpske akademije nauka) izabralo ga je za dopisnog člana. Pored toga što se bavio pravom i lingvistikom, episkop Jovanović bio je mecena ostarelog i osiromašenog Joakima Vujića.  Preminuo je 14. septembra 1854.godine u Karlovcu i sahranjen je u grobnici episkopa gornjokarlovačkog Lukijana Mušickog na crkvenoopštinskom groblju u Karlovcu

Literatura:
Sava Vuković-Episkop šumadijski, “Srpski jerarsi od XIX do XX veka”,Kragujevac,1996.
“Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka”, Sremska Mitrovica, 2003.
Ratko Racković, Pomeni i trajanja, Sremska Mitrovica,2006.

Stefan Nikolajević sveštenik

Stefan Nikolajević sveštenik

STEFAN NIKOLAJEVIĆ

Drugi sin pop Vase i popadije Sofije rođene Kovačević, Stefan, rodio se u Surduku 20. jula 1818. godine. Osnovnu školu završio je u Surduku, a nemačku u Golubincima, odakle je otišao u Karlovce u gimnaziju, gde je i bogosloviju završio. Imao je osobito lep rukopis, te ga je mitropolit Stanković držao u svojoj kancelariji. Po svršenoj bogosloviji oženio se 1839. godine Persidom iz Buđanovaca, ćerkom trgovca Radovana Mihajlovića. Zađakonio ga je 29. septembra 1842. godine Episkop bački Georgije Hranislav. Slikar Novak Radonić 1857. godine načinio je portret pop Steve u njegovoj 39. godini. Portret se danas nalazi u Narodnom muzeju u Beogradu, datiran je kao portret sveštenika, ulje na platnu 640 x 790, inv. br. 871. Na poleđini slike je potpis autora i godina 1857. Administator mitropolije sremskokarlovačke Arsenije Stojković, unače učitelj iz bogoslovije, odlikovao je crvenim pojasom pop Stevu 1872. godine. Ujedno je tada izabran za člana arhidijecezne konzistorije posle 30 godina revnosne svešteničke službe. Ostaće upamćen u Golubincima po sređenim matičnim i drugim rukopisnim knjigama crkve, po izuzetnom lepom rukopisu, po obnovi crkvenih stvari i brizi za knjigu. Njegov sin Aleksandar-Aca postao je prvi doktor hirurgije i akušerstva, srednji Vasa postao je sveštenik i crkveni pisac, a najmlađi Svetislav-Šišan svojim pregnućima uz saradnju sa ostalim savremenicima obeležio je privredni i društveni razvoj Golubinaca u drugoj polovini XIX veka. Stefan Nikolajević preminuo je 2. januara 1887.godine u Golubincima. Njegov grob krasi mermerni krst sa urezanim stihovima.
Lit:Ratko Racković, Pomeni i trajanja, Sremska Mitrovica,2006.

Lemajić pl Đorđe-Đura

Lemajić pl. Đorđe-Đura
(vitez fon Pasan-Brdo)
austrijski feldmaršal-lajtnant

LEMAJIĆ PL. ĐORĐE – ĐURA

Đorđe plemeniti Lemajić rođen je u Golubincima 19.4.1826.godine. Potiče iz graničarske oficirske porodice od oca Pavla i majke Anastasije.Kum po rođenju mu je bio Avram Radosavljević, oberlajtnant popinački. Završio je Vojnu akademiju u Viner Nojštatu kod Beča. Sa činom poručnika služio je 1846.godine u Petrovaradinu, a potom u drugim većim garnizonima Petrovaradinske pukovnije. Godine 1848. bio je u činu natporučnika, naredne u činu kapetana, 1863. je postao major u 76. pešačkoj pukovniji, 1869. pukovnik a 1871. postavljen je za zapovednika 16. varaždinske rezervne pukovnije. Dve godine kasnije dobio je čin pukovnika a 1875. postavljen je za zapovednika 11. pešačke brigade u činu general-majora. U penziju je otišao 1883. kao feldmaršal-lajtnant.Tokom bune 1848. učestvovao je u ratu protiv Italijana i istakao se u bitkama kod Palmanuove, Treviza, Vićence i Novare. Godine 1849. bio je u austrijskim jedinicama koje su se borile protiv Mađara u bici kod Malog Iđoša i opsadi Petrovaradina, od 15. jula do predaje mađarske vojne posade 7. septembra. Kasnije, u pohodu Austrije na Bosnu i Hercegovinu, učestvovao je u bitkama kod Kaknja, Kolotića, Visokog, Mokrog i prilikom zauzimanja Sarajeva. Đorđe Lemajić je u austrijskoj vojsci ostvario uspešnu oficirsku karijeru. Đorđe je bio oženjen sa Jelenom Bikar iz Sombora koja je bila mlađa od njega dvadeset godina, što je bila sudbina svih oficira Hazburške monarhije, nisu mogli da se žene bez dozvole komande i dok ne postignu određen posed ili nivo ekonomske samostalnosti. Iz tog braka rodila se ćerka Darinka koja je bila udata za poznatog novosadskog lekara, humoristu i književnika dr Iliju Ognjanovića Abukazema. Njihova ćerka Dobrila udala se za srbobranskog veleposednika Teodora-Tošu Hadžića. Njihova ćerka Katarina bila je udata za Lazara sina dr Gedeona Dunđerskog. Đorđe Lemajić uspostavio je rodbinske veze sa uglednim vojvođanskim porodicama a tokom XX veka njegovi potomci su bili istaknute ličnosti u raznim stručnim oblastima i društvenom životu. Za vojničke zasluge odlikovan je Viteškim krstom Leopoldovog ordena, a dobio je i plemićku titulu sa prediktom vitez fon Pasan-Brdo. Penzionisan je 1883. godine kao podmaršal.Preminuo je 17.11.1906.godine u Budimpešti.
Literatura:
“Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka”, Sremska Mitrovica, 2003.
Ratko Racković, Pomeni i trajanja, Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica,2006.

Kosta Ruvarac

Kosta Ruvarac
književnik,
književni istoričar, kritičar

KOSTA RUVARAC

Kosta Ruvarac rođen je 1837.godine u Starim Banovcima kao drugo dete sveštenika Vasilija. Osnovnu školu završio je u Starim Banovcima, a sedam razreda gimnazije i maturu u Sremskim Karlovcima. Uporedo je u Pešti studirao prava, književnost i estetiku i bio pitomac u Tekelijanumu. Bavio se raznim književnim žanrovima. Od proznih radova najznačajnija mu je pripovetka Karlovački đak (1862). Od filoloških najznačajnija mu je rasprava o slovu jat, koja je nagoveštavala ozbiljnog filologa. Pisao je etnografske tekstove, bavio se komparatistikom i prevodio sa nemačkog. Poseban značaj pridavao je proučavanju dubrovačke književnosti. Zapamćen je kao kritičar koji je uneo ozbiljnost i meru u prosuđivanju književnih pojava. Bio je ideolog romantičarskog pokreta i jedan od najistaknutijih članova Preodnice, organizacije srpske omladine koja je radila u Tekelijanumu. Kosta Ruvarac je umnogome doprineo i stvaranju srpskog nacionalnog pozorišta. Zajedno sa Antonijem Hadžićem, Jovanom Đorđevićem i Lazom Kostićem 1861.godine osnovana je u Pešti i Budimu srpska amaterska pozorišna družina, “Dragovoljačko pozorišno društvo u Budimu” kako bi se propagirala ideja o srpskom teatru i od prihoda pomoglo buduće nacionalno pozorište. Za njihove potrebe Kosta je preradio tj. posrbio komade “Kobno ime” i “Inkognito” Jana Palarika. Svoj doprinos “glumovanju” dao je tokom avgusta 1862. na letnjoj pozornici u kući brata Kornelija Stankovića. Kosta Ruvarac preveo je sedam drama. Zanimljivo je da nije često gledao predstave SNP i nije se bavio pozorišnom kritikom, već teorijom drame. Nekoliko godina se bavio književnom kritikom, što je predstavljalo prekretnicu u srpskoj književnoj kritici i estetičkoj misli. Dramskoj književnosti posvetio je samo kritiku Subotićevog Herceg Vladislava. Svojim zalaganjem za nacionalno pozorište, prilozima repertoaru, kritikama i napisima o drami stekao je mesto jednog od najvažnijih pobornika ideje o teatru kao nacionalnoj instituciji. Bio je bolešljiv a tokom studiranja je živeo u oskudici. Niko nije mogao da predpostavi da će ih Kosta napustiti tako mlad jedne večeri, na Krstovdan 1864.godine, kada je legao na počinak. Njegova prerana smrt u dvadeset sedmoj godini duboko je potresla porodicu Ruvarac.Sahranjen je u Pešti 5.1.1864.godine. Omladina okupljena oko “Preodnice” ožalila ga je kao veliki nacionalni gubitak i šest meseci nakon njegove smrti nosili su crninu. Godine 1866. i 1869. u dve knjige izašla su njegova skupljena dela. Laza Kostić mu je posvetio jednu od njegovih najboljih pesama pod nazivom Spome na Ruvarca, za koju je Crnjanski tvrdio da je najbolja pesma XIX veka svih evropskih literatura.
Literatura:
“Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka”, Sremska Mitrovica, 2003.
Politikin zabavnik br. 3320, “SRBIJA PO BRAĆI RUVARAC”, Beograd, 2015.

Dimitrije Ruvarac

Dimitrije Ruvarac
sveštenik, istoričar

DIMITRIJE RUVARAC

Dimitrije Ruvarac rođen je 25.oktobra 1842.godine u Starim Banovcima kao treće dete sveštenika Vasilija. Osnovnu školu završio je u Novim Karlovcima, gimnaziju i bogosloviju pohađao je u Sremskim Karlovcima. Kratko vreme radio je kao učitelj u Zemunu i Krušedolu, a 1870. bio je rukopoložen za paroha u Zemunu. Godine 1893. postao je prota a 1899. postavljen je na mesto upravnika manastirske štamparije u Karlovcima i bibliotekara Patrijaršijske biblioteke. Upravnik štamparije bio je do 1907. a i nakon toga je ostao bibliotekar. Uređivao je časopis Srpski Sion u period između 1903-1914. a između 1911-1914. uređivao je Arhiv za istoriju Srpske pravoslavne karlovačke mitropolije i bio dopisnik Akademije društvenih nauka (1906). Ljubav prema crkvi bila je samo deo onoga što je nasledio od oca. Od njega je nasledio i karakter koji je umnogome obeležio njegove radove. U svojoj “Autobiografiji” pišući o ocu Vasiliju kaže: “Naravi je dosta žestoke, a inače je dobričina i šaljivdžija, mrzeo je laž i pritvorenost, a svakome je u oči rekao šta je imao reći.” Došavši na školovanje u gimnaziju u Sremske Karlovce 1852.godine, Dimitrije se seća da su u istoj sobi gde on boravi, školske dane provela i njegova starija braća, Jovan (Ilarion-poznati srpski istoričar) i Kosta ( književnik, književni istoričar i kritičar). Iz te sobice putevi su im se razišli: Jovan odlazi na studije prava u Beč, Kosta kreće na fakultet u Peštu, a Dimitrije na Bogosloviju u Karlovcima koju je posle studija u Beču završio i njegov brat Jovan. Na školovanju u Karlovačkoj bogosloviji Dimitrije upozanje Nikodima Milaša, kasnije jednog od najpoznatijih kanonista u istoriji srpske crkve. Obojici im predaje tek zamonašeni Ilarion Ruvarac. Stvaralaštvo Dimitrija Ruvarca bilo je izuzetno plodno i svestrano. U svojim raspravama obrađivao je političke, naročito crkveno političke teme, istorijske, istorijsko-književne i umetničke probleme. Bavio se i objavljivanjem istorijskih izvora.Bio je poznat kao žustar, beskompromisan i neprikosnoveni polemičar i borac za svoja naučna uverenja. U istoriografskom pogledu pripadao je kritičkom pravcu koji je u srpskoj istorijskoj nauci zasnovao njegov brat Ilarion. I sam se borio protiv iskrivljenja istorijske istine pod uticajem tradicije. Pisao je veliki broj radova o Fruškogorskim manastirima, Karlovačkoj mitropoliji i mitropolitima Pavlu Nenadoviću, Vićentiju Jovanoviću, Mojsiju Petroviću i Stefanu Stratimiroviću. Jedan od svojih najznačajnijih istoriografskih radova posvetio je životu i delu velikog srpskog istoričara Jovana Rajića (Jovan Rajić, arhimandrit 1726-1801, objavljeno 1902).Bio je jedan od najplodonosnijih publicista svoga vremena. Njegova bibliografija broji preko 1.100 jedinica. Najvažniji radovi su mu: Postanak i razvitak sprske crkvenonarodne avtonomije(1899), Srpska mitropolija Karlovačka oko polovine XVIII veka (1902), Opis srpskih fruškogorskih manastira 1753.g. (1903), Istorija Patrijaršijske biblioteke (1919) i Nacrt života i kratak spisak književnih radova mitropolita Stratimirovića (1921). Sastavio je ličnu monografiju (1912) i Produženje moje bibliografije (1923). O značaju Dimitrija Ruvarca u srpskoj istoriografiji akademik Dejan Medaković je napisao da se on “kao naučnik ne ističe, poput brata Ilariona, pisanjem pojedinačnih rasprava u kojima dolazi do izražaja naučna kombinatorika oslonjena na kritičko iščitavanje izvora, već se prepušta, gotovo predaje, uverljivosti arhivskih činjenica”. Svodeći život i rad na enciklopedijske odrednice, glavna zasluga Dimitrija Ruvarca leži u polju izučavanja crkvenih arhiva i crkvene istorije. Njegova smrt bila je šok za sugrađane i prijatelje. Izvršio je samoubistvo u osamdeset devetoj godini u sobici u Karlovcima, gde je živeo skromno i povučeno. Sahranjen je u Sremskim Karlovcima 16.12.1931.godine.
Literatura:
Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.
Politikin zabavanik br. 3320, “SRBIJA PO BRAĆI RUVARAC”, Beograd, 2015.
sajt: www. sanu.ac.rs

Aleksandar Nikolajević doktor hirurgije i akušerstva

Aleksandar Nikolajević doktor hirurgije i akušerstva

ALEKSANDAR NIKOLAJEVIĆ

Porodica Nikolajević je ostavila dubok trag u razvoju Golubinaca u drugoj polovini XIX veka. Srednji sin sveštenika Stefana, Aleksandar rođen 1845. godine, prvi je doktor medicine iz Golubinca. U Beču 1871. godine stiče doktorat medicinskih nauka iz hirurgije i akušerstva. Prva služba mu je bila u Golubincima gde je bio opštinski lekar 1872. godine odakle pod imenom Branko konkuriše na mesto fizika u Karlovcima. Zamenjuje kršteno ime Aleksandar koje je u osnovi grčkog naziva isto što i srpsko ime Branko. U Karlovcima nije primljen, te odlazi 1873. godine u Županijsku bolnicu u Bjelovar. Potom preuzima vojni stacionar u Novoj Gradiški. Po ukidanju Vojne granice, stacionar pretvara u bolnicu i postaje njen prvi direktor. Stiče veliku profesionalnu afirmaciju i 1874. godine postaje jedan od osnivača Hrvatskog liječničkog zbora, a kasnije i Odbornikom istog 1898. godine. Sudeluje 5.-7. 9. 1904. godine na Prvom kongresu srpskih lekara i prirodnjaka u Beogradu, ponosno, sa sinom dr Svetislavom koji je bio dvorski lekar Petra I Karađorđevića. U svojoj besedi najavljuje osnivanje Univerziteta u Beogradu koji je otvoren 1905. godine. Preminuo je 1924.godine.
Lit: Ratko Racković, Pomeni i trajanja, Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica,2006.

Julije Adamović

Julije Adamović
romanista, pedagog

JULIJE ADAMOVIĆ

Julije Adamović rođen je 8. jula 1857.godine u Golubincima. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Sremskim Karlovcima, studije klasične filologije pohađao je u Zagrebu i Beču a usavršavao se u Parizu i doktorirao u Gracu. Službovao je u gimnaziji u Petrinji, Gospiću i Zagrebu, a od 1890. do 1927. bio prvi lektor francuskog jezika na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, osnivač i prvi predsednik Cercle francais-a (1921).U naučnom radu s početka se priklonio klasičnoj i slovenskoj filologiji, a posle sasvim posvetio francuskom jeziku i književnosti. Autor je dela Platon. Uvod u Platonova djela (1887), Pjesnički pravci u prvoj polovini 19. vijeka (koautor M. Šrepel, 1891), Kako treba učiti tuđe jezike ili reforme jezične obuke (1892), Francuska drama od njezina početka do najnovijeg vremena ( 1896), Francusko-hrvatski riječnik (1901) itd. Izdao je veći broj priručnika za srednje škole: Francuska početnica za srednje škole na temelju zorne obuke (1894), Francuska gramatika za više razrede srednjih škola (1894), francuska početnica za treći razred realnih gimnazija (1894) i niz drugih udžbenika od kojih su neki objavljeni u više izdanja. Preminuo je u Zagrebu 9. januara 1940.godine.
Lit: Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.

Damjan Preradović sveštenik, književnik i skupštinar

Damjan Preradović sveštenik, književnik i skupštinar

DAMJAN PRERADOVIĆ

Damjan Preradović rođen je 7. avgusta 1857. godine. u Starim Banovcima. Bio je sveštenik, književnik i skupštinar Sremske županije u Vukovaru. Otac Aleksandar i majka Damjanka omogućili su Damjanu da po završetku osnovne škole u Starim Banovcima drugi i treći razred nemačke škole završi u Novoj Pazovi, a osam razreda gimnazije i bogoslovije u Karlovcima. Gimnaziju je završio 1877. godine, a u književnosti se javlja kao đak bogoslovije pesmama u Javoru gde je potpisan kao D. Preradović-Burđenac. Nadimak Burđenac je posrbljen naziv za banovčanina a izveden iz latinskog naziva ovog mesta Burgenae. Rukopoložen je 07.10. 1882. godine. Damjan je kao mlad kapelan beležio i narodne pripovetke i objavljivao ih u Letopisu Matice srpske u Novom Sadu 1884. godine. Bio je jedan od osnivača Golubinačke štedionice. Za golubinačkog paroha Damjan je izabran 14. a od Konzistorije potvrđen 28. maja 1888. godine. Nošen energijom mladosti a naoružan iskustvom stečenim pri gradnji škole, Damjan 1889. godine, uz pomoć meštana, gradi kapelu Sv. Nikolaja na Vodici u Golubincima. Delujući u selu ne samo kao sveštenik nego i kao aktivan pobornik kulturnog i ekonomskog preporoda naroda obe vere po ukidanju Vojne granice pop Damjan je iste 1889. godine jedan od osnivača “Gospodarske podružnice” za staropazovački kotar sa sedištem u Golubincima. Član Matice srpske u Novom Sadu pop Damjan postaje 1892. godine. Sledeće 1893. godine jedan je od osnivača prve čitaonice u Golubincima. Na listi Srpske samostalne stranke 1892. godine izabran je za skupštinara Sremske županije u Vukovaru. Polovinom juna 1893. godine pop Damjan povodom Vidovdana putuje u Dubrovnik na otkrivanje spomenika povodom 400 godišnjice rođenja pesnika Ivana Frana Gundulića. Po povratku sa puta pop Damjan u Zagrebu objavljuje uspomene sa svečanosti i puta. Putopis je slika naravi i odnosa u multinacionalnoj Habzburgškoj monarhiji krajem XIX veka. U porodici, među potomcima, ostala je priča da je knez Petar, kao azilant u Švajcarskoj, ilegalno boravio kod popa Damjana u Golubincima na proputovanju kroz Srem. “Nekoliko reči kojih nema u Vukovom rečniku” pop Damjan je objavio u Letopisu Matice srpske 1895. godine, a njegova pripovetka “Oče, tvoj sam” štampana je 1897. godine u Matici srpskoj. Prilikom restauracije ikonostasa u Golubincima 1899. godine Stevan Aleksić uradio je portret popa Damjana Predovića. Na prolećnom zasedanju skupštine Sremske županije u Vukovaru 1900. godine prihvaćen je predlog gospodina Damjana Preradovića o izgradnji kamenog puta od železničke stanice Golubinci do Starih Banovaca. Tako se pop Damjan odužio svojim Banovčanima, odakle je potekao, ali i Golubinčanima, sa kojima je proveo ceo radni vek. Pop Damjanov sin Aleksandar bio je vicekonzul Kraljevine SHS u Budimpešti od 1920. do 1924. godine. Radio je na povraćaju sprskih kulturnih dobara u matičnu zemlju. Ćerka Milica školovala se u Gracu i Beču, a radila je kao nastavnica muzike Više devojačke škole u Beogradu. Prvi svetski rat pop Damjan provodi u internaciji, prvo u Hodmezovašarhelju u Mađarskoj, a zatim u Koprivnici, pri kraju rata. Pretrpevši muke i iskušenja oronulog zdravlja, vraća se u Golubince 17. 7. 1917. godine. Nakon trideset osam godina provedenih u službi Bogu, pop Damjan Preradović je ukazom episkopa bačkog Georgija i administratora karlovačke mitropolije, odlikovan Crvenim pojasom 1920. godine. Za svoj mnogostruko značajan društveni rad odlikovan je ordenom Svetog Save IV i V reda. Pop Damjan je bio opozicionar u Sremskoj županiji, u svom selu, sa svojim meštanima, bio je pokretač i osnivač mnogih kulturno privrednih objekata, društava i udruženja. Podsticao je napredak sela ostavljajući pisane tragove o delovanju u vremenu u kom je radio i stvarao. Preminuo je 28. 3. 1929. godine u Golubincima gde je i sahranjen.
Literatura
Damjan Preradović, Srpske narodne pripovetke, sakupio ih po Sremu, Damjan Preradović, Stara Pazova,1998. reprint
Ratko Racković, Pomeni i trajanja 2, Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica,2007.

Nikola Vujić

Nikola Vujić
doktor medicine, hirurg

NIKOLA VUJIĆ

Nikola Vujić rođen je 1865.godine u Staroj Pazovi. Završio je Medicinski fakultet u Beču 1891. godine a profesor hirurgije mu je bio poznati Theodor Bilroth koji je predavao u Drugoj bečkoj medicinskoj školi. Nikola je bio doktor celokupne medicine a posebno interesovanje pokazivao je za hirurgiju (abdomenalnu) pa ga otuda i nazivaju rodonačelnikom mitrovačke hirurgije. Prvi je u Sremu izvodio veće hirurške zahvate na abdomenu i uvodio najnovije operativne metode, one koje su se tek pojavile u vodećim hirurškim školama u Evropi. Na hiruškom odeljenju Mitrovačke županijske bolnice, koju je osnovao i bio šef, a kasnije i upravnik čitave bolnice, uveo je potpunu preoperativnu asepsu i primenio najsavremenije metode anestezije, lumbalnu i lokalnu (1895). Svoja praktična iskustva iz rada u bolnici objavljivao je u stručnim časopisima, najviše u Liječničkom vjesniku. Opisao je slučajeve koje je operisao na svome hirurškom odeljenju: ozlede creva, operaciju fistule rektuma, operacije krajnika i vezikovaginalnih fistula, amputaciju dojke zbog karcinoma, komplikovan slučaj fibroma mezenterijuma u trudnoći, resekciju semenjaka kod hipertrofije prostate itd. Po broju i vrstama hirurških intervencija mitrovačka bolnica se u to vreme ubrajala među vrhunske ustanove te vrste u južnim krajevima Monarhije.Dr Vujić je bio veoma i zaslužan za razvoj rentgenologije u Sremu.Godine 1899. četiri godine od pronalaska rentgenskih zraka, za potrebe bolnice doneo je u Mitrovicu rentgen aparat, kojim se sam služio u dijagnostičke svrhe. Dr Nikola Vujić iznenada je preminuo, verovatno zbog sepse kao posledice infekcije prilikom operacije a postoji i mišljenja da je umro kao žrtva opekotina zadobijenih u radu sa rentgenskim aparatom.Sahranjen je u Sremskoj Mitrovici 1916.godine.
Lit: Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.

Ljudmila Hurban

Ljudmila Hurban
književnik, publicista, glumica,
parohijska službenica

LJUDMILA HURBAN

Ljudmila Hurban rođena je 8. juna 1878.godine u Staroj Pazovi. Bila je skromna, ozbiljna, živa i kreativna inteligencija. Njen otac bio je staropazovački sveštenik Vladimir Hurban (1850-1914), sin pisca i revolucionara Jozefa Miloslava Hurbana (1817-1888), a majka joj je bila Augusta Hurban rođena Štur (1858-1940), ćerka Jana Štura (1827-1905) rođenog brata Ljudovita Štura (kodifikator slovačkog književnog jezika, pesnik, publicista i redaktor). Ljudmilin brat Vladimir Hurban VHV bio je poznat slovački dramaturg (1884-1950). Ljudmila Hurban završila je u Staroj Pazovi osnovnu školu, četiri razreda 1885-1889.godine a potom slovačku osnovnu školu kod učitelja Martina Kopčika. Peti i šesti razred završila je u hrvatskoj školi kod učiteljice Ljubice Pavićević. Posle toga roditelji su je učili privatno kako bi mogla položiti prijemni ispit na devojačkom osmogodišnjem liceju koji je te godine u Zagrebu osnovao Isidor Kršnjavi ( hrvatski slikar, kulturni i javni radnik). Na ovom liceju školavala se samo dve godine jer su je roditelji zbog finansijski problema morali ispisati (njeno školovanje u Zagrebu morali su platiti osamsto zlatnika). Za vreme školovanja na liceju stanovala je u nemačkom evangeličkom parohijskom domu . Tada je usavršila nemački i francuski jezik i perfektno se služila njima. Verila se 16. juna 1898.godine sa Fedorom Ormisom koji je bio evangelistički sveštenik u Binguli ali je veridbu raskinula i nikad se posle toga nije udavala. Posle smrti roditelja vodila je domaćinstvo svoga brata sveštenika VHV i pomagala mu oko poslova u kancelariji gde je celih trideset godina vodila matične knjige. Po bratovoj smrti i dalje je živela u parohijskom domu slovačke evangeličke crkve, a drugi sveštenik Vladimir Vereš koji je došao na njegovo mesto primio je kao člana svoje porodice, tako je tu ostala da živi sve do svoje smrti. Dosta je putovala kod rođaka, a između dva rata nekolika puta bila je na Augostovskim svečanostima u Martinu u Slovačkoj. Posećivala je Budimpeštu i Beč, a jednom je čak bila i u Veneciji. Poslednji put je bila u Slovačkoj u Bratislavi leta 1960.godine. U period od 1915-1957.godine iz njenog pera izašla su 32 književna i publicistička teksta objavljena u novinama i časopisima u tadašnjoj Austrougrarskoj monarhiji, Kraljevini Jugoslaviji i Čehoslovačkoj. U periodu od 1903-1925.godine igrala je u amaterskim pozorišnim predstavama u Staroj Pazovi, a pritom je pisala pozorišnu hroniku staropazovačkih amatera (1903-1933). Održala je dosta predavanja o književnosti i pravima žena od 1913-1919.godine u Slovačkoj narodnoj čitaonici i u Centralnom udruženju čehoslovačkih žena u Kraljevini SHS gde je bila predsednica od 1921-1924.godine. Jedna je od osnivača Slovačkog muzejskog udruženja. Dramatizovala je Kukučinovu pripovetku „Rysava jalovica“ (“Šarulja”) koju su igrali staropazovački amateri. Napisala je i dve jednočinke „Na letnom byte“ (“Na letnjikovcu”), „Sto“ (igrali su ih u Staroj Pazovi, Bačkom Petrovcu, Kovačici i Kisaču), 8 basni i 7 kratkih priča. Pisala je kao dopisni novinar članke za “ Narodne novine” i “Narodno jedinstvo” pod pseudonimima (Djurko D., Anež, Pazovan, Đ. Pazovský itd). Tako je pisala i za dečiji časopis „Zornička“, i periodični časopis u Slovačkoj „Živena“. Na srpskom jeziku objavila je bajku ”Dečaci i ptice” u časopisu „Zornička“. Pisala je i za crkveni list mesečno glasilo slovačke evangeličke crkve i za narodni kalendar Slovaka u Jugoslaviji. O njoj su pisali: slovačka književnica Ljudmila Podjavorinska, Miša Filip, Maco Bzovski sportski novinar, režiser Ivan Majera iz Bačkog Petrovca, dr Jan V. Ormis, Janko Šipicki profesor istorije, Vićazoslav Hronjec krtičar slovačke literature u Jugoslavije, Vjera Benkova pisac, Jarmila Hodolič profesor i pisac i dr Samo Čelovski istoričar. Ljudmila Hurban upisana je dramsku enciklopediju Slovačke. Preminula je 19. oktobra 1969.godine a sahranjena je na staropazovačkom groblju u porodičnoj grobnici.
Literatura:
Ljudmila Hurban hronika pozorišnog amaterizma u Staroj Pazovi i ostalo, Stara Pazova, 1993., pripremili Mihal Filip I Vićazoslav Hronjec
Katarina Vereš, Stara Pazova i sveštenici, Stara Pazova, 2005.

Kosta Petrović profesor, muzejski radnik, istoričar

Kosta Petrović profesor, muzejski radnik, istoričar

KOSTA PETROVIĆ

Kosta Petrović rođen je 14. juna 1884. godine u Novim Banovcima od oca Petra imućnog trgovca (mesni sudija i opštinski odbornik) i majke Julijane Romanovič, obrazovane žene koja je govorila grčki i nemački jezik. Njihov sin Kosta završio je osnovnu školu u Novim Banovcima i spremao se za gimnaziju u Novom Sadu. Međutim otac Petar umire 1895. godine, a porodica zbog komplikovanih materijalnih prilika prodaje imanje. Kuću otkupljuje opština za stan beležnika, tako se porodica Petrović seli iz Novih Banovaca u Sremske Karlovce, gde Kosta nastavlja školovanje. Prirodne nauke studirao je od 1903. do 1907. godine u Zagrebu i Beču. Bio je profesor gimnazije u Sremskim Karlovcima od 1908. godine. Godine Prvog svetskog rata Kosta Petrović je proveo po logorima, ali nakon poraza Austro-Ugarske, osniva bolnicu za prihvat srpskih vojnika koji su bili u ropstvu. Kao profesor gimnazije radio je do 1931.godine, kada je penzionisan zbog bolesti, ali nastavlja da se bavi naučnim radom. U Drugom svetskom ratu spasao je Mitropolijsko-patrijaršijski arhiv od okupatora koji su hteli da ga unište. Posle rata, zahvaljujući prikupljenom obimnom materijalu osniva Gradski muzej u Sremskim Karlovcima 1946. godine kojim je više godina upravljao. Bio je upravnik Arhiva u Sremskim Karlovcima (1946-1960) koji je objedinio Mitropolijsko-patrijaršijski arhiv. Arhiv karlovačke gimnazije i Magistrata, u zajednički arhiv pod upravom Sprske akademije nauka i umetnosti. Prvi stručni rad objavio je na početku profesorske karijere: O mikroorganizmima (1910). Pored radova iz oblasti prirodnih nauka objavio je i mnoge sa istorijskim temama (posebno iz istorije Sremskim Karlovaca). Njegova bibliografija sadrži 57 jedinica. U rukopisu mu je ostala obimna i dokumentovana Istorija Sremskih Karlovaca. Ovo delo je dovršila njegova supruga Teodora Petrović, profesor Karlovačke gimnazije, istoričar književnosti, autor više studija i rasprava. Kosta je napisao hroničarsko – memoarsko delo “Uspomene” o svom detinjstvu koje je proveo u Novim Banovcima i “Beleške” u kojima piše o svom pretku Janku Panaoti, rodom iz severne Grčke, iz cincarske trgovačke varoši Vlaho Klisure. Posle dolaska u Sremsku Mitrovicu 1788. godine, Janko Panaota je uzeo prezime Petrović, a njegov brat Petar- Janković. Njegov prededa Janko bio je jedan od najznačajnijih snabdevača hranom ustanika pod Karađorđem a takođe i veliki ktitor staropazovačke pravoslavne crkve. Kosta Petrović je izučavao prošlost Srema i Sremskih Karlovaca, pisao o Karlovačkoj gimnaziji, a autor je brojnih naučnih radova. Biran je za člana Istorijskog društva u Novom Sadu, člana Naučnog odeljenja Matice sprske, spoljašnjeg saradnika Istorijskog instituta SANU. Povodom 50-godišnjice rada uručena mu je nagrada Saveta za prosvetu Narodnog odbora sreza Novi Sad (1960). Preminuo je u Sremskim Karlovcima 03. septembra 1969. godine.
Literatura:
Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.
Milka Mijajlović, Novi Banovci kroz istoriju, Nova Pazova, 2003.
Milivoj Kovačević, Pazovačke porodice, Stara Pazova, 2016.

Vladimir Konštantin Hurban VHV

Vladimir Konštantin Hurban VHV
evangelički sveštenik, književnik, glumac, reditelj

VLADIMIR KONŠTANTIN HURBAN VHV

Vladimir Konštantin Hurban rođen je 4. avgusta 1884.godine u Staroj Pazovi, kao drugo dete staropazovačkog evangeličkog sveštenika Vladimira Hurbana (1850-1914) i Auguste rođene Štur. Narodnu školu završio je u Staroj Pazovi (1890-1894), nižu gimnaziju u Sremskoj Mitrovici (1894-1898), višu u Vinkovcima (1898-1899) i posle pauze zbog bolesti u Zagrebu (1900-1903). Studirao je teologiju u Beču (1903-1906) i Bratislavi ( 1906-1907) gde je napisao i svoje prvo delo Badnje veče. Bio je kapelan i katiheta u Staroj Pazovi od 1908.godine (nasledio je očevu parohiju 1914.) do 1950.godine. Od oca je nasledio ljubav prema umetničkom stvaralaštvu u prilog tome govori i podatak da je još kao dete izdavao list “Mravec”. Godine 1903. u Staroj Pazovi počela je sa radom amaterska dramska družina, gde se Vladimir uključio kao glumac i reditelj. Književni rad počeo je sa lakim jednočinkama “Kad zahladi” (1905) “Posrećilo se!” (1907) i dr., koje je, pod pseudonimom VHV, objavio u časopisima. Prvi radovi nisu imali značajnu umetničku vrednost i nisu doživeli uspeh. Kasnija dramska dela, nastala od 1920. i dalje, bolje su prihvaćena i postala, okosnica repertoara slovačkih amaterskih pozorišta. Njegove drame su tematski vezane za “donjozemski ambijent” (Slovaci matične zemlje prostore Vojvodine zovu Donja zemlja). Najpoznatije i najuspešnije drame VHV su Smetovi (1922) i Zemlja (1931). Napisao je zbirku pripovedaka Pazovačko štivo ali je njegov glavni književni fah bila drama: skečevi, radio drame, filmska scenarija, operete, libreta, scenske slike, dramske priče od čega 20 celovitih dramskih dela. Napisao je psihološku dramu Lokot škripi, komedije Lepa, nova, oslikana kolevka, Zar ne poznajete mog sinovca? i Kvintacija (poslednje tri 1923.), istorijske drame Trenčanska Matuš (1920), Restauracija (1921), Milica Nikolić istorijska drama (1922) i dr. Ukupno je napisao 70 dramskih radova. VHV je napisao i operetska i operska libreta: Lepa, nova oslikana kolevka ( na muziku Jana Podhradskog), Ljubavni napitak, Matej (na muziku J. Rosinskog). U svojim eksperimentalnim dramama Homo sapiens i S.O.S., Vladimir Hurban je ušao u budući razvoj teatra. Prema rečima Pavela Palkovića “iako u svoje vreme nedovoljno cenjen, a kasnije nepravedno zapostavljen, Vladimir Hurban je neosporno najznačajniji dramski pisac sa ovih prostora u prvoj polovini XX veka u korpusu slovačke književnosti. Hurban je pisao i pripovetke iz seoskog života (Pazovačko štivo 1932.), skečeve, feljtone, članke i dr. Svoje radove objavljivao je u mnogim listovima i časopisima (oko 40). Godine 1918.sa profesorom Zvonimirom Tkalcom, osniva prvu Realnu gimnaziju. Kao sveštenik i umetnik svoju snagu usmeravao je na privredni i kulturni preporod naselja i zastupao je narod u svim oblastima života i bio jako dobar prijatelj i saradnik sa pravoslavnim sveštenicima Simeonom i Milojem Aranickim. Uz saradnju Simeona Aranickog i tadašnjih lekara stvaraju uslove za zdravstvenu zaštitu i rad Crvenog krsta. Bio je direktor Slovačke banke u vreme najveće svetske inflacije od 1928. do 1933.godine. Ulaže velike napore u izgradnji Slovačkog narodnog doma 1928.godine, teži komunalnom razvoju, podstiče izgradnju fabrika i naglašava značaj zanatske delatnosti. Vladimir Konštantin Hurban bio je cenjen među sveštenstvom u celoj zemlji a kao književnika poštovale su ga kako slovačke tako i srpske i hrvatske kolege. Kralj Petar Drugi Karađorđević ga je, 11.oktobra 1940.godine, odlikovao Ordenom Svetog Save petog stepena na predlog Ministarstva prosvete, za doprinos razvoju književnosti i umetnosti u Kraljevini Jugoslaviji. Njegova dela se nalaze na repertoaru profesionalnih pozorišta u Slovačkoj kao i amaterskih pozorišta u Vojvodini a neka od njih prevođena su na srpski i engleski jezik.Borba protiv komunizma zbog koje je trpeo razne uvrede verovatno je pogoršala njegovo zdravstveno stanje, ostao je sam, razočaran i napušten od strane saradnika i inteligencije.Nakon teške bolesti (dijabetesa) preminuo je 28. septembra 1950.godine a sahranjen je u porodičnoj grobnici na staropazovačkom groblju.
Literatura:
Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.
Katarina Vereš “Stara Pazova i sveštenici”, Stara Pazova, 2005.
Katarina Vereš “Ulice Stare Pazove”, Stara Pazova, 2009.

Dušan J. Popović

Dušan J. Popović
istoričar, profesor univerziteta

DUŠAN J.POPOVIĆ

Dušan J. Popović rođen je 28. marta 1894.godine u Surduku. Spada u red vodećih srpskih istoričara između dva svetska rata, a veliki je njegov doprinos istorijskoj nauci posle Drugog svetskog rata. Bio je prvi sociolog u Srbiji. Nakon završene Karlovačke gimnazije studirao je na Filozofskom fakultetu u Zagrebu i Beču, doktorirao u Zagrebu (1919). Potom dolazi u Novi Sad gde je postavljen za profesora u Trgovačkoj akademiji (1919). Imao je veliku želju za naučnim usavršavanjem, tako da je dve godine (1920/21.) proveo na svojevrsnoj specijalizaciji iz sociologije u Parizu, Briselu i Londonu. Na Filozofskom fakultetu u Beogradu na Katedri istorijskih nauka bio je profesor (asistent 1921, docent 1926, vanredni profesor 1930, redovni profesor 1935-1941). Uređivao je Glasnik istorijskog društva u Novom Sadu (1928-1940). Između dva svetska rata na Katedri istorijskih nauka uveo je predavanja iz istorijske sociologije, budući da je izabran za docenta s tim “da na Filozofskom fakultetu predaje istoriju Srba na sociološkoj osnovi”. Nastojao je da istorijsku građu izlaže prema sociološkim načelima. Objašnjavao je političke sukobe u Kraljevini Jugoslaviji različitim kulturno-istorijskim korenima srpske i hrvatske elite. Njegova najznačajnija dela su: Vojvodina ( 1925); O Cincarima (1927); O hajducima, 1-2 (1930; 1931); Srbija i Beograd: od požarevačkog do beogradskog mira 1718-1739 (1950); Srbi u Budimu od 1680 do 1740 (1952); Velika seoba Srba 1690: Srbi seljaci i plemići (1954); Srbi u Vojvodini, 1-3. (1957; 1959;1963); i velika sinteza u kojoj je obradio period 1960-1861. sa političkog, društvenog, privrednog i kulturnog aspekta. Posle Drugog svetskog rata, 1945. nova vlast ga je ocenila kao nepodobnog za vaspitanje univerzitetske omladine, pa se povukao u Belegiš i nastavio da stvara do kraja života. Profesor Slavko Gavrilović stavio ga je u prvi red srpskih istoričara u prvoj polovini XX veka. Prof. dr Dušan J. Popović preminuo je 28.aprila 1965.godine a sahranjen je u Belegišu.
Literatura:
“Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka”, Sremska Mitrovica, 2003.
O istoriografskom opusu dr Dušana J. Popovića, prof. dr Slavko Gavrilović
Sajt: www.ssd.org.rs – Srpsko sociološko društvo Beograd

Ferdinand – Ferdo Klaćik

Ferdinand – Ferdo Klaćik
slovački učitelj, pedagog, dečiji pisac, lingvista i kulturni radnik

FERDINAND – FERDO KLAĆIK

Klaćik Ferdinand Ferdo rođen je 1895. godine u Staroj Pazovi u bravarskoj porodici. Bio je značajna ličnost iz redova slovačkih učitelja u slovačkoj vojvođanskoj sredini. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, nižu gimnaziju u Zemunu a Učiteljski zavod u Osjeku. Nakon završenog zavoda odlazi da predaje u Tordincima i Ljubi ali se 1914.godine vraća u Staru Pazovu. Kada je počeo Prvi svetski rat prebagao je u Rusiju kako bi učestvovao u formiranju Čehoslovačke legije gde je radio kao emisar Narodnog veća. Kada je osnovan istočni logor za Slovake, kojih je tamo bilo oko 5000, bio je zadužen da podučava zemljake . Sarađivao je sa istaknutim slovačkim piscima u časopisu (“Slovački glasovi” koji je uređivao Gregor Tajovski ) a tamo je sastavio Kulturni zemljopis Orave i Liptova. Nakon dugogodišnjeg putovanja po Rusiji odlazi u novoustanovljenu Čehoslovačku republiku gde nije bio prihvaćen zato što je bio stranac. Vraća se ponovo u Staru Pazovu, počinje da radi u školi i posvetio se narodnoobrazovnom radu a naročito razvoju školstva. Zalagao se za to da slovački učitelji organizuju stalna učiteljska savetovanja. Ferdo Klaćik autor je Bukvara za I razred čehoslovačkih narodnih osnovnih škola u Kraljevini SHS koji je izašao 1928.godine u Bačkom Petrovcu, a takođe je bio najagilniji sastavljač čitanki (sedam) među vojvođanskim Slovacima i svi njegovi udžbenici su doživeli nekoliko izdanja. Pored rada u osnovnoj školi predavao je i u Večernjoj poljoprivrednoj školi. Bio je jedan od inicijatora za izgradnju Slovačkog doma a 1923.godine obnovio je Slovačku čitaonicu i bio njen sekretar. Sa suprugom Olgom imao je troje dece dve ćerke i sina.Njegov sin Zlatko Klaćik (1922-1990) živeo je u Slovačkoj i bio kritičar i teoretičar književnosti za decu. Ferdo Klaćik istrajavao je u tome da Stara Pazova postane kulturni centar Čeha i Slovaka u Kraljevini Jugoslaviji, bio prvi reditelj dečijih predstava, pisao je dečije drame i izdavao dečiji časopis Zornjička. Godine 1943. zajedno sa porodicom odlazi u naselje Borovo gde ga je pozvao češki fabrikant Bata da radi u novoj modernoj školi ali je nakon Nemačke okupacije i stvaranja NDH otpušten i premešten u Čepin. U Staru Pazovu se vraća jako bolestan i povlači se iz javnog života. Preminuo je jula 1944. godine a sahranjen je na staropazovačkom groblju.
Literatura:
Godišnjak Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, Knjiga XXXIX-2 (2014),Istorijski pregled udžbenika na slovačkom jeziku u Vojvodini do 1945.godine, Jarmila Hodolič
Katarina Vereš, Ulice Stare Pazove, Stara Pazova, 2009.

Mihal Filip

Mihal Filip
lingvista, reditelj, istoričar kulture, pedagog i nestor vojvođanske naučne slovakistike

MIHAL FILIP

Mihal Filip rođen je 7. januara 1915.godine u Staroj Pazovi (otac Filip i majka Ana) gde je završio osnovnu školu, potom odlazi u gimnaziju u Bački Petrovac gde je bio aktivan u Literalnom kružoku Sladkovič. Još od rane mladosti ispoljavao je izuzetan talent za književnost, a prva njegova pesma objavljena je 1934.godine. Iako ga je privlačila medicina, školske 1936/37.godine upisuje slavistiku na beogradskom univerzitetu kod akademika Aleksandra Belića i rukovodi beogradsko – pazovačkom sekcijom Društva čehoslovačkih akademaca, a bio je i sekretar Slovačke narodne čitaonice u Staroj Pazovi. U novosadskom književnom naučnom časopisu Novi Život objavio je svoj prvenac, tragičnu prozu o Adamu Vlčjaku. Godine 1941. diplomirao je i zaposlio se u pazovačkoj školi, ali nakon okupacije je otpušten iz državne službe. Odlazi u Beograd, a potom u Kovačicu.Bio je vrlo aktivan u NOP-u u Boljevcima, a u Petrovcu je bio jedan od osnivača Slovačke brigade. Na početku svoje profesorske karijere radio je u petrovačkoj gimnaziji gde uvodi osnove pedagoškog, književnog i pozorišnog života. Po pozivu akademika Aleksandra Belića, na Filozofskom fakultetu u Beogradu 1952.godine postaje lektor češkog i slovačkog jezika, gde je proveo 15 godina. Otvaranjem Katedre za slovakistiku na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu paralelno je radio u Novom Sadu i Beogradu. Formiranjem Katedre za slovački jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, 1969.godine postao je stručni saradnik za slovački jezik. Sarađivao je sa dramskim piscem Vladimirom Hurbanom VHV i napisao studiju o Hurbanovoj štampariji, listu Mravec i o Ljudmili Hurban. Kada je penzionisan pripremao je za izdavanje sva značajna Hurbanova dela. Pisao je stručne članke o Maršalu Petrovskom, Šafariku, Čajaku, Leški, a bibliografski i o dvadesetak drugih vojvođanskih pisaca – Slovaka. Sakupljao je narodne pesme staropazovačkih slovaka, autor je više čitanki, udžbenika a bavio se i leksikografskim istraživanjima i prevodima sa srpskohvratskog, slovačkog i češkog jezika. Osim talenta i znanja krasile su ga divne osobine: poštenje, vrednoća i izuzetna skromnost. Preminuo je 1989.godine posle duge bolesti, a sahranjen je na staropazovačkom groblju. Nakon njegove smrti Pazovačani su mu se odužili na jedan dostojan način nazvavši jednu ulicu njegovim imenom.
Literatura:
Katarina Vereš, Ulice Stare Pazove, Stara Pazova,2009.
Sajt:http://old.fil.bg.ac.rs/Povodom petnaestogodišnjice smrti i devedesetogodišnjice rođenja profesora MIHALA FILIPA (1915 – 1989)