Naša gradska i seoska naselja

Najčešće iza svakog naselja stoje priče ili predanja o njegovom nazivu koje često mogu poslužiti u rekonstrukciji geneze. Stara Pazova je sve do formiranja Nove Pazove (kraj XVIII veka) imala naziv Pazova. Njen prvi pomen Pazuha potiče s kraja XV veka. Paroh Simeon Aranicki (1911) pominje da je Pazova dobila naziv po šancu Pazuha. Šanac predstavlja vojničko utvrđenje, što ukazuje da ovaj naziv možda potiče iz perioda Vojne Krajine ( 1701-1871). U istorijskim spisima Stara Pazova se pominje po nazivom Pazuha, Pazuva, Pazua i Pazova (Bojović V., 2004). Naselja Stare Pazove imaju interesantnu istoriografiju naziva. Nastarija naselja su Belegiš, Vojka i Surduk, koji se prvi put pominju tokom XV veka i Stari Banovci i Golubinci, u XVI veku. Ostala mesta nastala su tokom XVIII veka. Nazivi su raznorodnog porekla, od zoogeografskog (Golubinci), geomorfološkog (Surduk) do ličnih imena Bela Kiš ( Belegiš), Ban Milisav (Banovci), krčmarica Vojka (Vojka) i Krnjo (Krnješevci). Najkasnije formirana naselja dobila su pridev koji navodi da su mlađa u mreži naselja (Novi Banovci i Nova Pazova). Značajan moment u genetskom razvoju mreže naselja Stare Pazove, započinje u prvoj polovini XVIII veka, koji je sadržan u planskoj rekonstrukciji i reorganizaciji postojećih naselja i naseljavanju novih.

Položaj naselja Stare Pazove u Srednjem Podunavlju bio je od većeg značaja u prošlosti. Dunav je u prošlosti značio razvoj i konvergenciju stanovništa, a pored toga značio je i ratove, razaranja i pustošenje, tako su se smenjivali Rimljani, Avari, Huni, Sloveni, Germani i Mađari. Upostavljanjem stabilnog državnog aparata početkom XVIII veka, Dunavom i Savom povučena je oštra granica između dve najmoćnije države, Austro-ugarske monarhije i Osmanlijskog carstva. Naselja Vojne Krajine imala su krutu militarističku funkciju i morala su čuvati prostor od upada turskih osvajača prema Panoniji. Značajan pomak po pitanju otvorenosti geografskog položaja naselja Stare Pazove, imalo je otvaranje pruge Zemun-Petrovaradin-Budimpešta 1883.godine. Železnička pruga i njeno stajalište u Staroj Pazovi značilo je novu razvojnu epohu ovog mesta i okolnih naselja tako su zaživele trgovačke veze sa Šumadijom, Zemunom, Bečom i Peštom ojačavajući zanatstvo. Naselja na Dunavu (Surduk, Belegiš, Banovci) kao vojnički logori i kasarne, bila su izolovana sve do oslobođenja i pomeranja državnih granica sa Save i Dunava. Granični položaj teritorije Opštine egzistirao je kroz vekove, ali ozvaničen je sa državnopolitičkim utemeljenjem tokom austrijske vladavine u XVIII, XIX i početkom XX veka. Posle Prvog svetskog rata (1918) i stvaranja jugoslovenske države (1921), naselja Stare Pazove zauzimaju centralni položaj čime se njihov geografski položaj valorizuje prema susednim velikim gradovima i važnim komunikacijama.

Tokom istorije lokalna vlast menjala je svoje delokruge, ingerencije, teritoriju i nazive. Lokalna vlast je bila konstituisana u okviru Monarhije gde su staropazovačka naselja politički administrativno egzistovala kao vojničko-zemljoradnička naselja u sklopu Petrovaradinske pukovnije. Godine 1829. Pazova postaje sedište 10. novoformirane kompanije kojoj su pripadala mesta Stara Pazova, Nova Pazova i Vojka. Godine 1871. uspostavljena je prva civilna vlast, kada svako naselje postaje opština a Stara Pazova središte Sreza. Neposredno posle Drugog svetskog rata uspostavljen je JNOF, 1959.godine sproveden je zakon kojim je formiran Sremskomitrovački srez, a staropazovački je podeljen na opštine Stara Pazova, Inđija i Pećinci. Dotadašnje opštine tranformisane su u mesne zajednice. Savremeni opštinski aparat konstituisan je 2000.godine.
Literatura:
Dr Slobodan Ćurčić, Opština Stara Pazova, geografska monografija, Novi Sad, 1984.
Dragana Matijević, Prostorno-funkcionalna povezanost naselja opštine Stara Pazova sa urbanim sistemom Beograda, Geografski institut “Jovan Cvijić”, SANU, Beograd, 2009.