Masoni

Misteriozni Mason iz Stare Pazove

Masonstvo (Slobodno Zidarstvo) je najstarije bratstvo na svetu. Niko ne zna koliko je tačno staro, verovatno da je nastalo od gildi (zanatskih udruženja) kamenorezaca koji su u srednjem veku gradili zamkove i katedrale. Masonstvo je postalo formalna organizacija 1717. godine,  kad je formirana prva Velika loža. Slobodno zidarstvo se pojavljuje u Srbiji u poslednjim decenijama 18. veka. Najpoznatiji masoni kod nas bili su: Dositej Obradović, knez Aleksa Nenadović, Ivo Andrić, Dimitrije Davidović, Mihajlo Pupin, Stevan Mokranjac, Sima Milutinović Sarajlija, Đorđe Vajfert, Mihajlo Vujić, Aleksandar Belić, Kralj Petar… Kod masona je oduvek bila bitna diskrecija jer su kroz istoriju bili suočeni sa progonima, a suština slobodnog zidarstva je da pojedinac može radom na sebi i uticajem na svoju okolinu da učini svet boljim i pravrednijim. Nakon formiranja nove države, Kraljevine SHS, obnovljen je rad slobodnozidarskih loža u Srbiji. Tada je 1924. godine u Novom Sadu dozvoljeno osnivanje slobodnozidarskog venčića Stratimirović, a posle dve godine Velika Loža SHS Jugoslavija odobrila je 1926. godine i osnivanje prave i potpune lože.

Loža Mitropolit Stratimirović
Loža Mitropolit Stratimirović

Na godišnjoj Skupštini 1935. godine, Veliki majstor je preporučio da se uvođenjem učitelja i profesora u Bratstvo, stvaraju propagatori masonerije i branitelji pred budućim generacijama. Tada je kao posebno srećan trenutak u životu Lože 07.05.1935. godine, označen prijem prvog Slovaka, Vladimira Vereša, lekara iz Stare Pazove. Na osnovu istraživanja Josipa Šosbergera „Masoni u Vojvodini 1785 -1940.“ može se videti da je dr Vladimir Vereš napredovao u bratstvu 04.05.1936. godine kada je dobio povišenje na II stepen i 31.05.1938. godine kada je dobio posvećenje na III stepen.  Na osnovu ovoga da se zaključiti da je postepeno napredovao i da je imao najviši stepen u članstvu masona tj. bio je majstor mason. Takođe se u istraživanjima Šosbergera može videti da je na masonskim sastancima tokom 1938. godine kao jedan od predavača  bio i Vladimir Vereš koji je govorio o masoneriji kod slavenskih naroda. Ko je u stvari bio lekar iz Stare Pazove?

Dr Vladimir Vereš
Dr Vladimir Vereš

Vladimir Vereš rođen je 5. juna 1894. godine u Ugrinovcima.  Diplomirao je na Medicinskom fakultetu u Zagrebu 30. juna 1923. godine. Po završetku fakulteta stažirao je kao sekundarni lekar županijske bolnice u Velikoj Kikindi i dva meseca kao lekar – volonter Dunavske bolnice u Novom Sadu. Od 1923. godine radio je kao privatni lekar, a od 1930. godine postao je i prvi upravnik zdravstvene stanice u Staroj Pazovi. Bio je odlikovan kraljevskim ordenom Svetog Save na predlog ministra prosvete Svetozara Pribićevića 1. decembra 1924. godine. Oženjen je bio Anastazijom Plačkov iz Srbobrana koja je bila iz ugledne i bogate zemljoradničke porodice. Iz tog braka rođena su dva deteta: Aleksandar (1926-1992) po profesiji je bio književnik i Milan (1928-2019) po profesiji je bio pravnik.

Dr Vladimir Vereš sa decom u zdravstvenoj stanici u Staroj Pazovi, prva polovina 20. veka
Dr Vladimir Vereš sa decom u zdravstvenoj stanici u Staroj Pazovi, prva polovina 20. veka

U izveštaju komisije za ocenjivanje državnih službenika pri nadležnom Ministarstvu za 1934. godinu o tadašnjem radu dr Vladimira  Vereša stoji da je bio primerno uslužan, marljiv,  pouzdan, vršio je dužnost upravnika sreske zdravstvene stanice u Staroj Pazovi sa odličnim uspehom i bio je sposoban za samostalno vođenje sreske zdravstvene stanice. Bio je predložen za ocenu odličan.  Govorio je slovački, srpski, nemački i mađarski jezik, a služio se francuskim i italijanskim. U Staroj Pazovi je ostao upamćen kao jedan od marljivih, požrtvovanih i vrsnih lekara. Preminuo je 08.01.1964. godine u Staroj Pazovi, a sahranjen je na staropazovačkom groblju.

Tekst pisan na osnovu istraživanja Milivoja Kovačevića
Zahvaljujemo se na pomoći hroničaru Janku Horvatu iz Stare Pazove, gospodinu Vladimiru Verešu ambasadoru u Ministarstvu spoljnih poslova R. Srbije i Narodnoj biblioteci „Dositej Obradović“- Stara Pazova
Literatura: Zoran D. Nenezić „Masoni u Jugoslaviji (1764-1980), 1984.
                Josip Šosberger „Masoni u Vojvodini 1785-1940“, Novi Sad, 2014.

Povezani tekstovi